HAGELANDSE WIJN: ONBEKEND want ONBEMIND?

November 2001: in onze wijngilde Demer en Dijle organiseerden we twee jaar geleden een proeverij van Hagelandse wijnen, geleid door voorzitter-pionier Maurice Fol. In totaal werden 7 witte wijnen uit het Hageland gepresenteerd, plus de Chardonnay van Kasteel Genoelselderen uit Riemst - alle uit het jaar 1999/2000. Slotsom: alleen de Chardonnay Boschberg van Jos Bex uit Scherpenheuvel vond waardering. De overige wijnen vonden de meesten "twijfelachtig, te bitter, waterig, enzovoort". Anderzijds echter moesten de meeste aanwezigen toegeven dat ze Hagelandse wijn helemaal niet kenden, en "er niet veel goeds over hadden gehoord".

April 2003: samen met een aantal sommeliers en horecamensen trekken we naar de Kunst- en Wijnhoeve Elzenbosch van Jos en Malou Boyen in Rijnrode/Assent vlakbij Diest. We treffen er naast Jos Boyen ook Paul Vleminckx aan van het domein Meerdael in Oud-Heverlee. Hoezo vragen we, strekt het Hageland zich uit tot bezuiden Leuven? Antwoord: "wij zijn gecoöpteerd, als lid van een aangrenzend gebied". We proeven in totaal 8 wijnen van vier wijnbouwers, haast allemaal uit 2001: Vleminckx (Meerdael), Daems (Hagelander), Becx (Boschberg) en Boyen  (Elzenbosch). Later proeven we ook nog 3 wijnen van Vanlaer (Kluisberg). Zoals de lezer kan opmaken uit onze proefnotities hieronder is de slotsom - tot eenieders verrassing - vrij positief: "mooi werk" zegt de ene, "een positieve verrassing, totaal onbekend" zegt de andere, "vooral in het witte gamma".

We lijken wel met een dilemma te zitten: hoe kunnen kenners, die ongeveer dezelfde wijntypes proeven, op twee jaar tijd zo van idee veranderen? Een eerste antwoord ligt allicht in onze titel verborgen: Hagelandse wijn is nog grotendeels onbekend - en dus onbemind. "Hoe kan men in het koude en natte hoge Noorden nu wijn maken" vraagt mij een lid van onze wijngilde - "laat ons niet naiëf zijn". Als ik dan zeg dat hier al meer dan vijfhonderd jaar geleden wijn werd verbouwd, komt de repliek: "dat was ook zure pis". Een andere verklaring voor het verschil in oordeel kan natuurlijk zijn dat de kwaliteit van de jaargangen sterk verschilt - en in onze ervaring van de voorbije vijf jaar is dat ook zo. Een derde antwoord kan zijn dat de wijnbouwers er qua kennis en techniek op vooruit zijn gegaan - en dit laatste wordt door Jos Boyen onderstreept: "iedereen zoekt nu zowat zijn eigen weg, bouwt voort op de eigen sterke punten en experimenteert ook meer". Hoe dan ook, er lijkt werk aan de winkel om de Hagelandse wijn zijn juiste, noch overroepen noch ondergewaardeerde plaats te geven. Daarvoor moeten we toch even in de tijd teruggaan.

Een beetje geschiedenis

In een college van wijlen prof. J. Vanhoutte over geschiedenis van de voeding in de Nederlanden hoorden we volgende boodschap: ""In de eerste plaats kwam er ca. 1450 wijn op tafel uit de streek van Leuven." Velen onder ons weten dat wel, maar vinden het een historische anecdote. En toch: Joris Gijsen, die dit citaat aanhaalt, biedt een historisch gefundeerd overzicht van onze wijngeschiedenis in zijn recent boek Ontdek de Vlaamse wijngaarden. (Aartselaar, Zuid - Nederlandse Uitgeverij. 128 p). Wat we nu meemaken - zo'n 100 wijnmakers in het Hageland en Haspengouw, waaronder een 20-tal in hoofd- of bijberoep - heeft zijn historische wortels. In feite moeten we van een heropleving van de wijnbouw in Vlaanderen spreken. In de jaren 1400-1550 werd er op diverse plaatsen in het Hageland en Haspengouw aan wijnbouw gedaan. De Hagelandse heuvels van ijzerzandsteen en de zuidwaarts gerichte heuvelruggen in Haspengouw waren vier, vijf eeuwen geleden de geknipte biotoop voor de wijnbouw. Het hoogtepunt situeerde zich omstreeks 1460. Later raakte de wijnbouw door diverse oorzaken in de verdrukking. Halfweg de zestiende eeuw beleefde Vlaanderen een kleine ijstijd, een periode met extreem lage temperaturen. Ziektes in de wijngaarden en de Franse overheersing -Napoleon verbood onze contreien om aan wijnbouw te doen- betekenden de doodsteek.

Volgens sommigen zou de wijnteelt rond 1971 in Rillaar met "vader Daems" zijn nieuwe start hebben gekend. Maar dat klopt niet: de eerste nieuwe wijngaard werd in Kerniel - Borgloon geplant door Jean Bellefroid - verzekeringsmakelaar en wijnfanaat. Om zijn huis plantte hij in 1964 de historische rode wijndruif "Loonse Vroege" - een hybride van Pinot Noir. We bezochten hem in 1984, en hij wist ons te vertellen dat hij het was die het "wijnvirus" had doorgegeven aan verschillende Vlaamse (Daems) maar ook Nederlandse wijnbouwers (Apostelhoeve). "Vader Daems" begon in 1972, o.m. om zijn huis, met aanplant van Müller-Thurgau, en bracht een paar jaar later de eerste "Hagelander" op de markt. Via Daems werden anderen "besmet", waaronder Jos Boyen uit Assent en Maurice Fol uit Linden. Wel is het waar dat de eerste wijnbouwersorganisatie onder impuls van Maurice Fol in het Hageland is ontstaan. HIj en zijn zoon Frank zijn de drijvende kracht achter de "Lindener", een wijn van op en af gaande kwaliteit. In '73 werd in Linden de vereniging van de Hagelandse wijnliefhebbers opgericht. Vandaag telt het Hageland een honderdtal wijnbouwers. Een aantal heeft voor een semi-professionele tot professionele benadering gekozen, met bedrijven die tot 5 ha druiven verbouwen. In Limburg kwam de ontwikkeling wat later op gang. In Genoelselderen vinden we het enige wijnkasteel van Vlaanderen, dat gerund wordt door Jaap van Rennes en dat liefst 15 ha beslaat. De Limburgse Chardonnay is zelfs tot ver buiten Vlaanderen bekend. Ter informatie geven we hier de ledenlijst van deze organisatie:
 

De Hagelandse  interprofessionele wijnbouwersvereniging vzw

Leden van het Hageland:

HAGELING, Bernar Hugo, Vianderdal 23, 3300 Tienen, 016/81.58.87
WIJNKELDER BOSCHBERG, Beckx Jos, Frans Smeyersstraat 66, 3270 Scherpenheuvel, 013/78.12.93
KUNST en WIJNHOEVE ELZENBOSCH, Boyen Jos & Malou, Rijnrode 66, 3460 Assent, 013/44.20.06
HAGELANDER, Daems & Zonen bvba, Diestsesteenweg 272, 3202 Rillaar, 016/50.04.72
DOX WIJN, Dox Gustaaf, Tramstraat 6, 3391 Meensel-Kiezegem, 016/63.20.81
Dox Mannu, Loksbergenstraat 49, 3545 Halen, 013/44.11.61
DEN GRAVENBERG, Overbergh Noël, Beatrijslaan 75, 3110 Rotselaar, 016/58.22.78
LINDENER - DOMEIN TEMPELBERG, Fol Maurice, Houwaartstraat 98, 3210 Linden-Lubbeek, 016/62.02.30
KLUISBERG, Van Laer Jos, Rijnrode 5, 3460 Assent, 013/33.78.69
WIJNGOED ST.DENYS, Verstraelen Constant, Kruisstraat 60b, 3390 Tielt-Winge, 016/63.29.18

Leden van buiten het Hageland

DOMEIN MEERDAAL, Vleminckx Paul en Anne, Ophemstraat 55, 3050 Oud-Heverlee, 016/47.10.22

Bestuur van de Hagelandse Wijnbouwers vzw:

Voorzitter: FOL Maurice, Houwaartstraat 98, 3210 Lubbeek (Linden), 016/62.02.30
Penningmeester: BOYEN Malou, Rijnrode 66, 3460 Assent, 013/44.20.06
Secretaris: DAEMS Jan, Wissenstraat 15, 3200 Aarschot, 016/56.97.76
Juridisch raadgever: Meester VAN DER STAEY, Biartstraat 41, 2018 Antwerpen, 03/225.26.56

Een eigen appelatie: GOB Hagelandse wijn en de grootspraak van de voorzitter?

Deze organisatie is niet bij de pakken blijven zitten, en verkreeg in 1997 een eigen "Gecontroleerde OorsprongsBenaming", met daarbij een reeks concrete voorwaarden, en een systeem van laboratoriumcontrole en erkenning. Ziehier de tekst van het besluit van de Vlaamse regering:

"Hagelandse Wijn" wordt erkend als kwaliteitswijn met gecontroleerde oorsprongsbenaming V.Q.P.R.D. in de zin van verordening (EEG) 823/87 van 16 maart 1987, houdende vaststelling van bijzondere bepalingen betreffende in bepaalde gebieden voortgebrachte kwaliteitswijnen en volgens het in bijlage gevoegde lastencohier. "

Bij Hagelandse wijn mogen  de volgende druiven worden gebruikt:
voor
witte wijn zijn dit: Müller-Thurgau, Bacchus, Ortega, Kerner, Siegerrebe, Pinot Gris, Chardonnay, Riesling, Auxerrois en Schönburger
en voor rode wijn:
Pinot-Noir, Dornfelder, Limberger en Domina.

We hebben daar eerlijk gezegd wel enkele bedenkingen bij, die we met andere betrokkenen delen: vanuit het "officiële niets" ineens naar de status van een VDQR overspringen is eigenlijk een beetje overtrokken. Neem alleen al het volume: het gaat misschien hooguit om een totale productie van 200.000 flessen per jaar voor alle Vlaamse wijngaarden samen. Bovendien is het aantal druivensoorten nogal willekeurig gekozen. Waar is bijvoorbeeld Muskaat of Sylvaner? Er zijn verder ook nieuwe soorten gekomen, zoals Sirius, Phoeniks, Bianca, en Regent - die veel resistenter zijn tegen de bij ons welig tierende ziektes als Meeldauw en Valse Meeldauw. Een wijbouwer als Hugo Bernar in Tienen, die het liever biologisch wil houden, ziet zich zodoende verplicht om wijnen van "resistente soorten" zonder herkomstbenaming te produceren. En tenslotte mist men een professionele opleidings- en begeleidingsstructuur zoals die in Duitsland en Frankrijk wel aanwezig is. Er is nu wel een opleidingsinitatief i.s.m. de Faculteit Landbouwwetenschappen van de K.U. Leuven: allicht een goed begin. Tenslotte zou men  beter een bredere regio nemen als basis voor een "interprofessionele Vlaamse wijnbouwersorganisatie". Want het meest opvallende initiatief inzake wijnbouw komt uit Limburg, en met name kasteel Genoelselderen (Van Rennes), een domein dat ook internationaal, vooral dan met zijn Chardonnay, hoge ogen heeft gegooid.

Tenslotte pleiten we ook voor relatiteitszin. Zeggen, zoals voorzitter Fol onlangs deed op de radio n.a.v. de vraag of dit nu een schitterend wijnjaar zou worden: "onze wijnen kunnen naast de beste van de wereld staan" komt neer op grootspraak. Als je het letterlijk neemt, dan zeggen we JA. Als het gaat om kwaliteit, dan zeggen we: uit onze en andermans proefervaringen blijkt dat men af en toe een A-kwaliteit, uitzonderlijk een A+ haalt. Een AA zijn we nog niet tegengekomen.

Al bij al mogen we wel stellen dat Hagelandse wijn er in de laatste jaren duidelijk op vooruit is gegaan. Althans toch voor de betere druivensoorten (Chardonnay) en de bekwame wijnmakers. Aan ons om via "beter kennen" tot "objectief waarderen" te komen

Proefnotities / tasting profile

Score-syste(e)m:

C=   Foutief, faulty
B=   Gewoon goed, reasonably good
B+= Grenzend aan zeer goed, close to very good
A=   Heel goed, grote kwaliteit; very good, high quality
A+= Grenzend aan Uitstekend; close to excellent
AA= Uitstekend; excellent
AAA= Absolute top


PS: Wijnen die op proefmoment beschikbaar waren, kunnen uitgeput zijn / Wines that were available at moment of tasting, can be depleted
                                                                                                               Terug - Back


MEERDAEL CHARDONNAY MOUSSERENDE WIJN - Belgium -
Voor het oog:
heel helder goudgeel, fijn en krachtig parelend
To the eye:
very clear gold, fine and vibrating bubbles
Aan de neus:
duidelijk Chardonnay: rokerig, nootjes, kruiden, golden appel
At the nose:
typical Cjardonnay: smokey,hazelnuts, spices, golden apple
In de mond:
fris aanzettend, mousserend, goede fruit-zuur balans met een pittig bittertje in de halflange afdronk
In the mouth:
fresh onset, good sweet-sour balance, a spirited bitter touch in the semilong finish
Conclusie
een mooi geïntegreerde schuimwijn van het krachtig-kruidige type
Conclusion
a well-integrated sparkling of the spicy power type
Drink bij:
Aperitief met hartige hapjes, maar ook goed bij stevige vissoorten of gerookte vis
Drink with:
Aperitif with spicy titbits, but also solid fish dishes
Score CAA: A
Score /100: 80
Prijs: 462 BEF - 11,48 €
Verkrijgbaar bij / Available at: Terclavers, Mechelsestraat 210, Leuven 016/202000 (tot eind 2003) Wineworld, Melkmarkt 8, 2000 Antwerpen (03/2326458)
Varia:
Scores cursisten: 3B, 6B+, 12 A, 1A+. Blind geproefd: 15/21 zegden "champagne"! P. Vleminckx mag fier zijn op dit "Leuvense" product (wijngaard in de bossen van Meerdael) Wel prijzig One can make nice sparklings in a "northern country" like Belgium!
Datum besproken / date discussed:
31/03/2003
BOSCHBERG KERNER 2001 - Belgium - Hageland
2001
Voor het oog:
helder maangeel
To the eye:
clear mooney yellow
Aan de neus:
aanvankelijk geloten en wat muf, na walsen krijgen we een krachtige Rieslingachtige neusindruk
At the nose:
closed and slightly musty, after shaking one getsz a Riesling-type spciy flavour
In de mond:
stevig aanzettende en krachtig doorsmakende wijn, met zowel fris zuiur als een mooi bittertje in de halflange afdronk
In the mouth:
solid and zesty throughout, with both fresh acidity and a nice bitter touch in the semilong finish
Conclusie
Kerner is een kruising van Trollinger en Riesling, en dat betekent kruidigheid en fris zuur. Goed gemaakt, voor een redelijke prijs
Conclusion
Kerner is a cross between Trollinger and Riesling, and that means spiciness and fresh acidity. Well-made!
Drink bij:
stevige visschotels, gegrilde kip, witloof met ham en kaas
Drink with:
solid fish dishes, grilled poultry, belgian andives with ham and cheese
Score CAA: B+
Score /100: 77
Prijs: 202 BEF - 5 €
Verkrijgbaar bij / Available at: Wijnhoeve Boschberg (Jos Beckx), Fr. Smeyersstraat 66, 3270 SCHERPENHEUVEL (Belgium) 013/78 12 93
Varia:
Jos Beckx, de man achter Boschberg, kent zijn vak, en behoort tot de betere wijnmakers in het Hageland. Hageland - in the centre of East Brabant in Belgium - is a now revived old wine region, and Beckx is one of its able winemakers
Datum besproken / date discussed:
29/04/2003

BOSCHBERG CHARDONNAY 2001 - Belgium - Hageland
2001
Voor het oog:
tussen maan- en strogeel, mooie spiegel, viscositeit
To the eye:
clear pale yellow, nice mirror, has long legs
Aan de neus:
eerst nootjes en boterigheid, daarna meer kruidigheid, en vervolgens een exotische fruittoets van lichees
At the nose:
raosted nuts and creamy at first, then more spicy, and finally fruity touch (lichees)
In de mond:
fruitige en ronde aanzet, mondvullend met mooie frisse zuren, goede lengte
In the mouth:
fruity and creamy onset,mouthfilling with nice acid, good length
Conclusie
Hier bewijst wijnmaker Jos Beckx dat je tot in het noordelijke Hageland mooie Chardonnay kan maken
Conclusion
Even in a "nordic" region (50° NB), one can make good Chardonnay!
Drink bij:
leng of staartvis met broccoli en roomsaus, gerookte vis, aperitief met kruidige hapjes
Drink with:
leng or tailfish with broccoli and cream sauce, smoked fish, aperitif with spicy titbits
Score CAA: B+
Score /100: 79
Prijs: 202 BEF - 5 €
Verkrijgbaar bij / Available at: Wijnhoeve Boschberg (Jos Beckx), Fr. Smeyersstraat 66, 3270 SCHERPENHEUVEL (Belgium) 013/78 12 93
Varia:
Twijfel tussen B+/A Jos Beckx, de man achter Boschberg, kent zijn vak, en behoort tot de betere wijnmakers in het Hageland. Hageland - in the centre of East Brabant in Belgium - is a now revived old wine region, and Beckx is one of its able winemakers
Datum besproken / date discussed:
29/04/2003

ELZENBOSCH MULLER THURGAU 2001 - Belgium - Hageland
2001
Voor het oog:
helder bleek geel
To the eye:
clear pale yellow
Aan de neus:
beperkte neus met lichte toetsen van bloemetjes, peer en stekelbes
At the nose:
limited nose with touch of white flowers, pear and white currant
In de mond:
lichtfruitige aanzet, redelijk gevuld friszurig midden met een goed bittertje in de beperkte afdronk
In the mouth:
light fruity onset, reasonably filled centre with good acidity, slight bitter touch in the rather short finish
Conclusie
een aangename en zachte Müller-Thurgau met een goed bittertje
Conclusion
a pleasant mellow Müller-Thurgau with a light good bitter touch
Drink bij:
aperitief voor een zonnige lenteavond, schaaldieren en lichte vissoorten
Drink with:
aperitif for a sunny spring evening, clams, light fish dishes
Score CAA: B
Score /100: 74
Prijs: 243 BEF - 6 €
Verkrijgbaar bij / Available at: Kunst- en Wijnhoeve Elzenbosch (J. Boyen), Rijnrode 66, 3460 Assent (bij Diest) 013/44 20 06
Varia:
een wijn die een beetje is zoals zijn maker, Jos Boyen: elegant en tegelijk stevig geaard a wine that has the charcteristics of the winemaker: accessible yet weel-grounded
Datum besproken / date discussed:
29/04/2003

ELZENBOSCH ROSA-MUSKAT 2000 - Belgium - Hageland
2000
Voor het oog:
mooi transparante lichtroze kleur
To the eye:
nice transparent light rosy tint
Aan de neus:
een mooie Muskaatneus (limoen, witte krent en rode rozen)
At the nose:
nice Muscat Blanc nose (lime, white raisins and red roses)
In de mond:
fijne, droogfruitige smaak, onderbouwd door frisse zuren en zachte tannines, met een elegante frisfruitige halflange afdronk
In the mouth:
fine dry fruit underpinned by fresh acdity and soft tannin, and with an elegant fresh fruity semi-long finish
Conclusie
Verrassend mooie Muscat van J. Boyen: tegelijk verfijnd en stevig
Conclusion
Surprisingly nice Muscat of the Elzenbosch winery
Drink bij:
mooie aperitiefwijn
Drink with:
wine to be enjoyed by itself, as aperitif
Score CAA: B+
Score /100: 79
Prijs: 364 BEF - 9 €
Verkrijgbaar bij / Available at: Kunst- en Wijnhoeve Elzenbosch (J. Boyen), Rijnrode 66, 3460 Assent (bij Diest) 013/44 20 06
Varia:
Scores cursisten: 3B, 5B+,5A. De verwerkingstechniek is speciaal: eerst wit sap vergisten, daarna de roze schillen een tijdje mee vergisten. Special technique is being used here: first white juice is fermented, then the rosy skins are added for 2-3 days
Datum besproken / date discussed:
29/04/2003

ELZENBOSCH OPTIMA LATE OOGST 1997 - Belgium - Hageland
1997
Voor het oog:
mooie goudgele kleur, veelbelovend
To the eye:
nice deep gold
Aan de neus:
mooie neus van gedroogde witte rozijnen en kruidenkoek
At the nose:
seductive nose of white raisins and honey-herbcake
In de mond:
volfruitige aanzet, veel body, krachtige fruitig-kruidige afdronk
In the mouth:
full fruit at the onset, lots of matter, powerful fruity-spicy finish
Conclusie
Een prachtproduct dat eerder toevallig ontstond, omdat een natte oktober gevolgd werd door een zonnige november, waar men heel rijpe druiven oogste
Conclusion
A wonderful product, the result of a decision to try a late harvest in a sunny November after a rainy month of October
Drink bij:
een absolute drinkwijn die genoeg heeft aan zichzelf
Drink with:
an absolute drinkwine: self-sufficient!
Score CAA: A+
Score /100: 88
Prijs: 725 BEF - 18 €
Verkrijgbaar bij / Available at: Kunst- en Wijnhoeve Elzenbosch (J. Boyen), Rijnrode 66, 3460 Assent (bij Diest) 013/44 20 06
Varia:
Wie talent heeft, heeft vaak ook geluk: een laatgeoogste Optima is een fruitbom! 13% Alcohol! Winemaker Jos Boyen dared and won: a late harvested Optima is a fruit bomb. Wine with 13% alcohol
Datum besproken / date discussed:
29/04/2003

HAGELANDER 2001 (DAEMS) - Belgium - Hageland
2001
Voor het oog:
lichtgeel, zeer helder
To the eye:
pale yellow, very clear
Aan de neus:
een bescheiden neus van bloemetjes en kruiden
At the nose:
a restricted nose of white flowers and spices
In de mond:
zachte aanzet, spoedig evoluerend naar een behoorlijk pittige en een tikkeltje te bittere smaak, halflange krachtige afdronk
In the mouth:
smooth onset, soon evolving to a quite zesty and slightly too bitter taste pattern, semi-long powerful finish
Conclusie
van de pioniers in het Hageland (1972): een krachtige en een tikkeltje bittere Müller-Thurgau
Conclusion
the pioneers of Hageland wine in Belgium (since 1972) here produce a powerful yet somewhat too bitter Müller-Thurgau
Drink bij:
kruidige vis- of vleesschotels met mosterdsaus (een zurig complement)
Drink with:
spicy fish- or meat dishes with mustard sauce (for the sake of acid contrast)
Score CAA: B
Score /100: 70
Prijs: 0 BEF - 0 €
Verkrijgbaar bij / Available at: Hagelander (mevr. Daems), Diestsesteenweg 272, 3202 Rillaar - Tel: 016 50 04 72
Varia:
ons proefteam kon deze wijn vergelijken met een andere M-Thurgau (Elzenbosch) en vond dit net iets te rustiek. Our tasting panel compared this with another M-Thurgau from Elzenbosch, and found a contrast between elegance (the latter) and rusticity
Datum besproken / date discussed:
29/04/2003